گمرک دوغارون ۹۰ درصد تشریفات را در مرز انجام میدهد؛ توقفهای خارج از گمرک گلوگاه اصلی ترانزیت است
مدیرکل گمرک مرزی دوغارون با تشریح آخرین وضعیت تردد کامیونها در این مرز، از افزایش ظرفیت عملیاتی گمرک و اجرای فرآیندهای خطی و هوشمند خبر داد و تأکید کرد: بخش قابلتوجهی از توقف کامیونها در دوغارون، خارج از فرآیندهای گمرکی و در نتیجه تعدد کنترلها، ناهماهنگی ساعات کاری دستگاههای مستقر و محدودیت تجهیزات برخی نهادهای همکار ایجاد میشود.
به گزارش ترابرد، سید حسن رحیمیزاده، مدیرکل گمرک مرزی دوغارون، در گفتوگو با خبرنگار ما درباره آخرین وضعیت تردد کامیونها در این مرز اظهار کرد: میزان خروجی در ماهها و هفتههای گذشته در مقاطعی به حدود یکهزار و ۸۰۰ دستگاه در روز نیز رسیده است اما در حال حاضر به دلیل توقفها و مشکلات ایجادشده در بخشهایی خارج از گمرک، این رقم به حدود یکهزار و ۱۰۰ تا یکهزار و ۲۰۰ دستگاه در روز رسیده است.
وی افزود: با توجه به هدفگذاری انجامشده برای رسیدن به خروجی روزانه ۲ هزار دستگاه، ظرفیت عملیاتی مرز میتواند افزایش پیدا کند و کاهش فعلی خروجی، ناشی از محدودیت ظرفیت گمرک نیست، بلکه بخشی از توقفها در فرآیندهای خارج از گمرک ایجاد میشود.
وی در عین حال یکی از چالشهای مهم موجود در مسیر افزایش ظرفیت خروج کامیونها را نحوه کنترل سوخت عنوان کرد و گفت: در شرایط فعلی، فرآیند کنترل سوخت میتواند بر روند عبور کامیونها اثرگذار باشد و در صورت نبود تجهیزات و نیروی کافی، موجب شکلگیری صف و افزایش زمان توقف شود.
کنترل سوخت؛ گلوگاه خارج از فرآیند گمرکی
رحیمیزاده با اشاره به وضعیت کنترل سوخت کامیونها در دوغارون تصریح کرد: شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی در این بخش مسئولیت کنترل سوخت را بر عهده دارد و در شرایط فعلی، محدودیت تجهیزات و نیروی انسانی در این فرآیند میتواند موجب ایجاد توقف شود.
مدیرکل گمرک دوغارون افزود: برای کنترل روزانه حدود یکهزار کامیون، استفاده از تعداد محدودی نیروی انسانی و تجهیزات کنترلی، متناسب با حجم تردد نیست و ضرورت دارد ظرفیت این بخش نیز متناسب با ظرفیت عملیاتی مرز افزایش پیدا کند.
وی ادامه داد: بخشی از تجهیزات کنترلی شرکت نفت نیز برای تعمیرات ارسال شده و همین موضوع بر ظرفیت عملیاتی کنترل سوخت اثر گذاشته است.
رحیمیزاده همچنین به وجود جایگاه کنترل سوخت در محدوده ۱۷ شهریور اشاره کرد و گفت: این جایگاه در انتهای صف قرار دارد و امکانات لازم از جمله ساختمان، نازل و پمپ برای تخلیه و تزریق سوخت در آن وجود دارد؛ بنابراین انتقال فرآیند کنترل به این محل میتواند در کاهش تمرکز صف در مسیر مؤثر باشد.
وی تأکید کرد: هدف، ایجاد تقابل میان دستگاهها نیست، بلکه مسئله اصلی این است که هر دستگاه متناسب با مسئولیتی که در مدیریت مرز بر عهده دارد، ظرفیت، نیروی انسانی و تجهیزات لازم را فراهم کند تا زنجیره ترانزیت با کمترین توقف حرکت کند.
اختلاف در کنترل میزان سوخت و افزایش نارضایتی رانندگان
مدیرکل گمرک دوغارون درباره آثار این وضعیت بر رانندگان نیز گفت: در مواردی اختلاف در تشخیص میزان سوخت موجود در کامیون باعث افزایش نارضایتی رانندگان شده است؛ بهگونهای که ممکن است یک کارمند میزان سوخت را ۱۸۰ لیتر و کارمند دیگری ۱۰۰ لیتر اعلام کند و همین اختلاف، فرآیند را با مشکل مواجه کند.
رحیمیزاده ادامه داد: در شرایطی که راننده برای حمل بار هزینه و کرایه مشخصی دریافت میکند، تحمیل هزینههای مضاعف میتواند اقتصاد سفر را تحت تأثیر قرار دهد و در نهایت موجب نارضایتی فعالان حملونقل شود.
وی خاطرنشان کرد: حتی در برخی موارد، رانندگان از شدت نارضایتی اقدام به تخلیه سوخت در مسیر کردهاند که علاوه بر خسارت اقتصادی، تبعات زیستمحیطی و ایمنی نیز دارد.
مدیرکل گمرک دوغارون تأکید کرد: این مسائل باید از نزدیک و در میدان بررسی شود تا مشخص شود هر توقف دقیقاً در کدام مرحله ایجاد میشود و کدام دستگاه مسئول رفع آن است.
اختلال در جابهجایی بارهای ترانزیتی
رحیمیزاده یکی دیگر از پیامدهای تعدد توقفها را اختلال در جابهجایی بارهای ترانزیتی دانست و اظهار کرد: زمانی که کامیون ورودی افغانستان برای تخلیه بار و انتقال آن به کامیون ایرانی وارد مرز میشود، فرآیندهای مرتبط با سوخت میتواند هزینه و زمان جابهجایی را افزایش دهد.
وی توضیح داد: در چنین شرایطی، کامیونی که برای حمل بار ترانزیتی وارد کشور شده، ممکن است به دلیل فرآیندهای خارج از عملیات گمرکی با توقف مواجه شود و این مسئله هم بار ورودی و هم خروجی را تحت تأثیر قرار میدهد.
رحیمیزاده گفت: اگر کامیون برای انجام یک عملیات مشخص وارد مرز شود اما در میانه مسیر با توقفهای متعدد مواجه شود، عملاً زنجیره ترانزیت کند میشود و هزینههای حمل افزایش پیدا میکند.
وی افزود: در شرایط فعلی، هم بارهای ترانزیتی ورودی و هم صادرات و ترانزیت خروجی میتوانند از این توقفها متأثر شوند و به همین دلیل، حل مسئله باید بهصورت زنجیرهای دنبال شود.
چهار گیت در دروازه ورودی؛ حرکت گمرک به سمت فرآیند خطی
مدیرکل گمرک دوغارون با تشریح اقدامات انجامشده برای افزایش سرعت عملیات گمرکی اظهار کرد: گمرک طی چهار سال گذشته فرآیندهای خود را بهصورت خطی تعریف کرده و تلاش شده است مراجعه و توقف غیرضروری کامیونها کاهش پیدا کند.
رحیمیزاده گفت: گمرک دوغارون در دروازه ورودی اصلی، بهمنظور تسهیل و روانسازی ورود کامیونها، چهار گیت طراحی کرده است تا فرآیند ورود و انجام عملیات با سرعت بیشتری انجام شود.
وی با اشاره به مفهوم هوشمندسازی افزود: زمانی که از فرآیند هوشمند صحبت میکنیم، منظور فرآیندی است که دخالت انسانی در آن به حداقل برسد. در حال حاضر، هنوز در کشور فرآیندی که بهصورت کامل و بدون دخالت نیروی انسانی انجام شود، محقق نشده است، اما گمرک دوغارون در این مسیر حرکت کرده است.
مدیرکل گمرک دوغارون ادامه داد: در فرآیند طراحیشده، کامیون پس از ورود، از مسیرهای مشخص عبور میکند، وزن آن در باسکول ثبت میشود و اطلاعات در سامانههای مربوطه قرار میگیرد و سپس کنترلهای کارشناسی انجام میشود.
وی گفت: سامانههای گمرک به سامانه جامع گمرکی متصل هستند و مسیر انجام عملیات نیز تا حد امکان خطی شده است. همچنین مراجعه راننده برای ارائه و دریافت مدارک به یک پنجره محدود شده تا زمان توقف در فرآیندهای اداری کاهش پیدا کند.
رحیمیزاده تأکید کرد: در حوزه اصلاح فرآیندهای گمرکی، اقداماتی که در دوغارون انجام شده، در مقایسه با گذشته پیشرفت قابلتوجهی داشته و هدف همچنان کاهش توقف و افزایش سرعت عبور کامیونهاست.
تفاوت ساعات کاری دستگاهها با ظرفیت عملیاتی مرز
رحیمیزاده یکی از موضوعات مهم در مدیریت مرزی را هماهنگی ساعات کاری دستگاههای مستقر در مرز دانست و اظهار کرد: ساعات فعالیت برخی دستگاههای همکار با ساعات فعالیت گمرک هماهنگ نیست و این مسئله میتواند بر روند عملیات اثرگذار باشد.
وی با اشاره به فعالیت گمرک تا ساعت ۲۳ افزود: برخی دستگاههای مستقر در مرز، از جمله دستگاههای مرتبط با قرنطینه و استاندارد، بانک و ... ساعات فعالیت محدودتری دارند و ضرورت دارد ساعات کاری دستگاههای مرتبط با فرآیند تجارت خارجی با ظرفیت عملیاتی گمرک و مرز هماهنگ شود.
مدیرکل گمرک دوغارون با استناد به ماده ۱۲ که در این زمینه مورد اشاره قرار گرفته است، تأکید کرد: موضوع هماهنگی دستگاههای مستقر با مدیریت گمرک باید در عمل نیز مورد توجه قرار گیرد تا اختلاف ساعات کاری به توقف کامیونها منجر نشود.
توسعه مرز نیازمند همافزایی همه دستگاههاست
رحیمیزاده در ادامه با تأکید بر اینکه گمرک بهتنهایی نمیتواند همه مشکلات مرزی را برطرف کند، گفت: مسئله اصلی این است که گمرک در دوغارون بخش قابلتوجهی از تجهیزات، نیروی انسانی و امکانات مورد نیاز خود را فراهم کرده، اما برای افزایش ظرفیت واقعی مرز، سایر دستگاههای مستقر نیز باید متناسب با حجم عملیات، ظرفیت خود را ارتقا دهند.
وی افزود: هر دستگاهی که در زنجیره ورود، خروج، صادرات و ترانزیت نقش دارد، باید فرآیند خود را متناسب با حجم تردد تعریف کند.
رحیمیزاده ادامه داد: برای نمونه، اگر یک دستگاه در مسیر ورود و خروج کامیونها تنها یک کانکس یا یک نیروی انسانی برای انجام فرآیندی در اختیار داشته باشد، نمیتوان انتظار داشت ظرفیت عبور مرز به شکل متناسب افزایش پیدا کند.
مدیرکل گمرک دوغارون تصریح کرد: گمرک برای تسریع عملیات، چهار گیت در دروازه ورودی اصلی ایجاد کرده و تلاش شده است فرآیند ورود کامیونها با سرعت بیشتری انجام شود. بنابراین، اگر سایر دستگاهها نیز ظرفیت خود را متناسب با حجم تردد افزایش دهند، امکان کاهش توقفها بیشتر خواهد شد.
ضرورت بازنگری در تعدد نقاط توقف کامیونها
رحیمیزاده با اشاره به تعدد نقاط توقف کامیونها در مسیر دوغارون اظهار کرد: برای عبور یک کامیون از تایباد تا نقطه صفر مرزی، در مقطعی حدود ۱۴ ایستگاه توقف در مسیر (شامل پارکینگ ها، مرزبانی و....) وجود داشت که این تعدد ایستگاه ها، زمان و هزینه حمل را افزایش میداد که با پیگیریهای انجامشده، تعداد این نقاط از حدود ۱۴ ایستگاه به حدود ۱۰ ایستگاه کاهش پیدا کرده است، اما همچنان لازم است ایستگاه توقف اضافی و فرآیندهای غیرضروری شناسایی و حذف شوند تا مسیر عبور کامیونها روانتر شود.
مدیرکل گمرک دوغارون تأکید کرد: لازم است دلایل ایجاد هر یک از این توقفها بهصورت دقیق بررسی شود؛ زیرا هر توقف باید دارای مأموریت مشخص، ضرورت روشن و مسئول مشخص باشد.
وی افزود: موضوع توقف کامیونها و تعدد فرآیندها پیشتر نیز به مسئولان ذیربط منتقل شده و مستندات مربوط به این مسائل برای مسئولان استانی، گمرکی و برخی نمایندگان کمیسیون اقتصادی مجلس ارسال شده است.
سهم گمرک از توقفهای مرزی باید بر اساس دادههای میدانی سنجیده شود
رحیمیزاده با انتقاد از تمرکز صرف بر عملکرد گمرک در ارزیابی سرعت مرز اظهار کرد: در شرایطی که گمرک تلاش کرده فرآیندهای خود را خطی و چابک کند، برای ارزیابی واقعی عملکرد مرز باید تمام زنجیره عملیات مورد بررسی قرار گیرد.
وی گفت: 90 درصد تشریفات مرزی توسط گمرک و 10 درصد توسط سایر دستگاه ها انجام می شود این در حالی است که شاید تنها 10 درصد توقف های ایجاد شده در فرآیند عبور کامیون ها، ناشی از عملکرد یا فرآیندهای گمرکی باشد و 90 درصد دیگر توقفات ناشی از عملکرد سایر دستگاه های مستقر در مرز است.
مدیرکل گمرک دوغارون افزود: ممکن است هنوز هوشمندسازی در گمرک به نقطه کامل نرسیده باشد اما برای ارزیابی عملکرد، باید سهم هر بخش از توقفها مشخص شود و نمیتوان تمام زمان انتظار کامیون را به حساب گمرک گذاشت.
رحیمیزاده تصریح کرد: اگر قرار است شاخص واحدی برای ارزیابی عملکرد مرز تعریف شود، این شاخص باید کل فرآیند مرزی را دربرگیرد؛ از کنترلهای اولیه و عملیات گمرکی گرفته تا استاندارد، قرنطینه، کنترل سوخت و سایر فرآیندهای مرتبط.
مدیریت واحد مرزی؛ شرط هماهنگی مؤثر دستگاهها
رحیمیزاده در بخش دیگری از این گفتوگو بر ضرورت فعالتر شدن سازوکار مدیریت واحد مرزی تأکید کرد و گفت: گمرک بهعنوان دستگاه متولی مدیریت مرزی، بارها دستگاههای مرتبط را برای هماهنگی و بررسی مشکلات دعوت کرده است.
او افزود: جلسات متعددی برگزار و مصوبات مختلفی نیز تدوین شده است، اما مسئله اصلی این است که میزان اجرای تصمیمات در میدان باید مورد ارزیابی قرار گیرد.
مدیرکل گمرک دوغارون گفت: اگر قرار است مصوبات به نتیجه برسند، لازم است تمامی ذینفعان اعم از بخش خصوصی در محل حضور داشته باشند، فرآیندها را از نزدیک مشاهده کنند و مشخص شود هر دستگاه چه مسئولیتی در توقف یا تسریع کامیون دارد.
ضرورت تعیین دقیق مسئولیت دستگاههای مستقر در مرز
رحیمیزاده همچنین بر ضرورت شفاف شدن نقش هر دستگاه در فرآیند صادرات و ترانزیت تأکید کرد و اظهار کرد: دستگاههای مختلف باید نسبت به وظایف خود در مرز پاسخگو باشند و مشخص شود هر مرحله از عملیات با مسئولیت کدام دستگاه انجام میشود.
رحیمیزاده افزود: هدف از این رویکرد، حذف نقش دستگاهها نیست، بلکه ایجاد هماهنگی میان آنهاست؛ بهگونهای که حضور هر دستگاه به تسهیل تجارت و افزایش ایمنی و سرعت عملیات کمک کند.
مدیرکل گمرک دوغارون با اشاره به توقف کامیونها در برخی پارکینگها و نقاط خارج از فرآیند اصلی گفت: باید مشخص شود هر توقف با چه هدفی انجام میشود و آیا میتوان آن را از فرآیند حذف یا کوتاه کرد.
وی تأکید کرد: اگر مرز قرار است توسعه پیدا کند و حجم تجارت و ترانزیت افزایش یابد، باید همه فرآیندهای موجود در مسیر کامیونها با نگاه توسعهای بازنگری شوند.
بخش خصوصی و مطالبهگری مستند برای اصلاح فرآیندها
رحیمیزاده در ادامه بر نقش بخش خصوصی در شناسایی و پیگیری مشکلات تأکید کرد و گفت: فعالان حملونقل و تشکلهای بخش خصوصی باید موارد توقف و مشکلات را از نزدیک بهصورت دقیق، مستند و مرحلهبهمرحله مطرح کنند تا امکان شناسایی منشأ مشکل فراهم شود.
مدیرکل گمرک دوغارون خاطرنشان کرد: اگر در نقطهای از مسیر کامیونهای صادراتی یا ترانزیتی متوقف میشوند، باید مشخص شود این توقف مربوط به کدام دستگاه و با چه هدفی است و آیا امکان اصلاح فرآیند وجود دارد یا خیر.
ارزیابی عملکرد مرز باید از میدان آغاز شود
رحیمیزاده در پایان تأکید کرد: ارزیابی عملکرد دوغارون باید بر مبنای واقعیتهای میدانی انجام شود و همه دستگاههای دخیل در زنجیره تجارت خارجی باید در این ارزیابی حضور داشته باشند.
وی گفت: گمرک دوغارون تلاش کرده است با اصلاح فرآیندها، افزایش چابکی، استفاده از سامانههای الکترونیکی و ایجاد مسیرهای خطی، سهم خود را در تسهیل تجارت ایفا کند؛ اما افزایش ظرفیت واقعی مرز زمانی اتفاق میافتد که همه دستگاههای مرتبط، متناسب با حجم تردد کامیونها، نیروی انسانی، تجهیزات و ساعات کاری خود را تنظیم کنند.
مدیرکل گمرک دوغارون افزود: اکنون نیز تیمهای مختلفی از بخش خصوصی و دستگاههای مسئول در حال بررسی وضعیت مرز هستند و امیدواریم این بررسیها به تصمیمات عملیاتی و قابل اجرا منجر شود.
رحیمیزاده تأکید کرد: دوغارون یک زنجیره بههمپیوسته است و سرعت یا توقف در هر حلقه آن، بر عملکرد کل مرز اثر میگذارد. بنابراین، برای افزایش ظرفیت ترانزیت، باید به جای تمرکز بر یک دستگاه، کل زنجیره عملیاتی مرز مورد بررسی و اصلاح قرار گیرد.