جهانی مطرح کرد: سرخس در آستانه تبدیلشدن به «تنگه هرمز دوم» ترانزیت است؛ زیرساخت فعلی ظرفیت بار چین را ندارد
نماینده انجمن حملونقل بینالمللی خراسان رضوی در مرز سرخس با انتقاد از ضعف زیرساخت، کمبود نیروی انسانی و ناهماهنگی میان دستگاههای مستقر در این مرز گفت: در حالی که ورود بار چین به مسیر سرخس در حال افزایش است، زیرساخت موجود حتی ظرفیت پاسخگویی به حجم فعلی را ندارد و اگر جریان سنگین بار چین آغاز شود، مرز سرخس با چالش جدی در مدیریت و خروج ناوگان مواجه خواهد شد.
سرخس هنوز به یک مرز قابل پیشبینی برای ناوگان تبدیل نشده است
جهانی در تشریح مهمترین مشکلات مرز سرخس اظهار کرد: با وجود اهمیت راهبردی این مرز در شبکه ترانزیتی کشور، فرآیند عبور کامیونها همچنان برای فعالان حملونقل قابل پیشبینی نیست و گرههای متعددی در مسیر ورود، نوبتدهی، گمرک و پایانه مرزی وجود دارد.
وی افزود: قرار بود سازوکار نوبتدهی به شکلی اصلاح شود که کامیونها از سایر گمرکات ورودی، براساس نوبت مشخص، وارد سامانه توقف شوند و سپس به سمت سرخس حرکت کنند، اما در عمل هنوز مشکلات این فرآیند برطرف نشده است.
نماینده انجمن حملونقل بینالمللی خراسان رضوی در مرز سرخس، یکی دیگر از مشکلات را به جانمایی باسکول مربوط دانست و گفت: در شرایط فعلی، کامیونهایی که از بخش انبارها و محلهای بارگیری به سمت باسکول ورودی حرکت میکنند، گاهی مسیر خروج را مسدود میکنند و همین مسئله باعث میشود مسیر تردد سایر کامیونهایی که قصد ورود دارند نیز بسته شود.
وی تأکید کرد: جانمایی باسکول موضوع بسیار حساسی است. باسکول جدید سفارش داده شده، اما هنوز به مرز نرسیده است و باید این موضوع با دقت حل شود تا خود باسکول به یک گلوگاه جدید در فرآیند عبور کامیونها تبدیل نشود.
مشکل اصلی در ورودی مرز و ناهماهنگی میان دستگاههاست
جهانی با اشاره به وضعیت فعلی مرز سرخس گفت: زیرساختهای موجود همچنان بسیار ضعیف است و در بخش ورودی، ازدحام کامیونها یکی از مهمترین مشکلات محسوب میشود.
وی ادامه داد: میزان خروج کامیونها از کشور بهشدت تحت تأثیر عملکرد طرف مقابل نیست؛ زیرا طرف ترکمنستانی بهنظر من ظرفیت دریافت بالایی دارد. اگر روزانه ۳۰۰، ۴۰۰ یا حتی ۵۰۰ کامیون به آنها تحویل داده شود، امکان دریافت و خروج آنها تا پایان روز وجود دارد.
جهانی تصریح کرد: بخش عمده مشکل در داخل مرز و در حوزه نوبتدهی، گمرک، پایانه و کنترلهای مرزی است. در ورودی، کامیونها با ازدحام مواجه میشوند و روزانه تعداد محدودی امکان عبور پیدا میکنند. علاوه بر این، ناهماهنگی میان دستگاههای مختلف نیز قابل توجه است.
ظرفیت طرف ترکمنستانی از ظرفیت فعلی سرخس بیشتر است
نماینده انجمن حملونقل بینالمللی خراسان رضوی در مرز سرخس در پاسخ به ارزیابی خود از عملکرد طرف ترکمنستانی گفت: از نظر من، در طرف مقابل مشکل اساسی وجود ندارد و آنها توانایی دریافت حجم بالاتری از کامیون را دارند؛ بنابراین باید تمرکز اصلی بر اصلاح فرآیندهای داخلی و افزایش ظرفیت مرز سرخس باشد.
وی افزود: اگر قرار باشد عملکرد سرخس را با مرزهایی مانند دوغارون و لطفآباد مقایسه کنیم، تفاوتهای مهمی وجود دارد.
مزیتهای سرخس؛ ریل، ناوگان و سوخت
جهانی مهمترین مزیت سرخس نسبت به برخی مرزهای دیگر را برخورداری از ظرفیت ریلی، تعداد بالای ناوگان و امکان خروج سوخت عنوان کرد و گفت: سرخس ریل دارد، ناوگان زیادی در این منطقه فعال است و خروج سوخت نیز از مزیتهای مهم این مرز محسوب میشود؛ مزیتی که همه مرزهای استان از آن برخوردار نیستند.
وی تأکید کرد: برخورداری از این مزیتها زمانی میتواند به یک ظرفیت واقعی برای ترانزیت تبدیل شود که زیرساختهای متناسب با آن نیز فراهم شده باشد.
بار چین در راه سرخس؛ هشدار نسبت به یک موج جدید ترانزیتی
جهانی درباره چشمانداز ورود بار چین به مرز سرخس گفت: اکنون بار چین بهتدریج در حال ورود به این مسیر است و هماهنگیها برای افزایش این جریان نیز در حال انجام است.
وی افزود: در حال حاضر حدود ۲۰ درصد از بار چین که قرار است از این مسیر عبور کند، وارد مرحله عملیاتی شده و این جریان بهتدریج در حال افزایش است.
نماینده انجمن حملونقل بینالمللی خراسان رضوی در مرز سرخس با اشاره به روند ارسال کانتینرها از چین گفت: کانتینرها از مسیر بندر گُو در حال ارسال هستند و بار از چین به سمت ایران حرکت میکند. به اعتقاد من، حجم این بار در ماههای آینده سنگینتر خواهد شد.
وی هشدار داد: اگر حجم سنگین بار چین وارد این مسیر شود، با زیرساختهای فعلی چگونه میتوان این میزان بار را مدیریت کرد؟ امروز حجم بار هنوز ناچیز است و همین مقدار نیز با مشکلات موجود مواجه است؛ بنابراین در صورت ورود جریان سنگین بار، وضعیت بسیار دشوارتر خواهد شد.
سرخس میتواند «تنگه هرمز دوم» ترانزیت باشد؛ اما ظرفیت فعلی کافی نیست
جهانی با تشبیه اهمیت راهبردی سرخس به یک گلوگاه حیاتی در تجارت منطقهای گفت: سرخس میتواند تنگه هرمز دوم باشد.
نماینده انجمن حمل و نقل بین المللی خراسان رضوی در مرز سرخس در عین حال تأکید کرد: پرسش اساسی این است که آیا ظرفیت موجود سرخس برای ایفای چنین نقشی کافی است؟ پاسخ روشن است؛ ظرفیت فعلی حتی یکدهم ظرفیت تنگه هرمز را هم ندارد.
وی ادامه داد: ما ظرفیت بالقوه داریم، اما هنوز نتوانستهایم این ظرفیت را به ظرفیت بالفعل تبدیل کنیم. با سایتهایی که در حال حاضر داریم، عملاً دو یا سه سایت فعال وجود دارد و این مجموعه برای پذیرش یک حجم سنگین از بار کافی نیست.
کمبود نیروی انسانی؛ گلوگاه جدی گمرک سرخس
جهانی یکی از مهمترین مشکلات فعلی مرز سرخس را کمبود نیروی انسانی در گمرک دانست و گفت: در شرایط فعلی، واقعاً با کمبود نیرو مواجه هستیم و تعداد کارکنان موجود با حجم باری که باید مدیریت شود، تناسب ندارد.
وی افزود: وقتی حجم بار افزایش پیدا کند، این کمبود نیرو اثر خود را بیشتر نشان خواهد داد و بدون تقویت نیروی انسانی، نمیتوان انتظار داشت تشریفات گمرکی با سرعت مورد نیاز ترانزیت انجام شود.
تنها ۱۰ درصد از مصوبات جلسات قبلی عملیاتی شده است
نماینده انجمن حملونقل بینالمللی خراسان رضوی در مرز سرخس درباره میزان اجرای تصمیمات جلسه قبلی مسئولان و فعالان بخش حملونقل گفت: از مجموعه تصمیماتی که در جلسه قبلی گرفته شد، تنها حدود ۱۰ درصد عملیاتی شده است.
وی یادآور شد: در آن جلسه قرار بود نیروی انسانی افزایش پیدا کند و در نهایت دو یا سه نیرو به مجموعه اضافه شد، اما این میزان پاسخگوی نیاز موجود نیست.
جهانی ادامه داد: همچنین قرار بود در بخش بازگیر پلمبها، نیرو مستقر شود تا همانجا بازدید و امضا انجام شود و مدارک سریعتر به سمت قسمت مربوطه ارسال شود. این تغییر هنوز عملیاتی نشده است.
وی افزود: در حال حاضر ارزیاب به جای اینکه ساعت ۱۰ یا ۱۱ به محل مربوطه برود، از ساعت ۸ صبح در آنجا مستقر میشود، اما فرآیند امضا و تکمیل مدارک همچنان به شکل سابق انجام میشود. اگر همانجا برگه نماینده امضا شود، راننده میتواند سریعتر مراحل اداری را طی کند و تشریفات نیز زودتر به پایان برسد، اما این روند تاکنون تغییری نکرده است.
ساعت کاری نامتوازن، بخشی از ظرفیت خروج مرز را بلااستفاده میگذارد
جهانی درباره تفاوت ساعت کاری دو طرف مرز گفت: فعالیت طرف ترکمنستانی از حدود ساعت ۶ صبح آغاز میشود و تا زمانی که کامیونها در محوطه آنها حضور داشته باشند، ادامه پیدا میکند و حتی تا ساعت ۱۲ شب نیز امکان فعالیت وجود دارد.
وی افزود: در طرف ایران، بخش قابل توجهی از فعالیت کارکنان از حدود ساعت ۷ یا ۸ صبح آغاز میشود و عملاً بعد از ساعت ۲ یا ۳ بعدازظهر، ظرفیت انجام کارهای اصلی بهشدت کاهش پیدا میکند؛ هرچند خروج کامیونها ممکن است تا ساعت ۳ یا ۴ نیز ادامه داشته باشد. این اختلاف در الگوی کاری میتواند بر سرعت گردش کامیون و بهرهبرداری از ظرفیت مرز اثر بگذارد.
نوبتدهی، گمرک و کنترل مرزی نیازمند مدیریت هماهنگ است
جهانی با اشاره به مجموعه عوامل مؤثر بر کندی فرآیند عبور کامیونها گفت: نمیتوان مشکل را تنها به یک دستگاه یا یک فرآیند نسبت داد. ناهماهنگی میان نهادهای مختلف در مرز وجود دارد و این مسئله باید به شکل جدی مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: وقتی نوبتدهی، گمرک، پایانه، کنترلهای مرزی و سایر دستگاههای مستقر در یک فرآیند واحد فعالیت میکنند، هرگونه ناهماهنگی میان آنها مستقیماً زمان توقف کامیون را افزایش میدهد.
بازار سیاه نوبتدهی؛ مسئلهای که نیازمند ساماندهی است
نماینده انجمن حملونقل بینالمللی خراسان رضوی همچنین درباره موضوع دلالی و بازار سیاه در فرآیند نوبتدهی گفت: در این حوزه نیز مشکلاتی وجود دارد، اما بیان جزئیات آن در این مقطع امکانپذیر نیست.
وی در عین حال تأکید کرد: یکی از پیششرطهای اصلاح وضعیت مرز، ایجاد یک نظام شفاف، قابل رصد و عادلانه برای نوبتدهی کامیونهاست تا زمینه برای سوءاستفاده و دلالی از بین برود.
جلسه جدید برای ساماندهی نوبتدهی و ناوگان سوختی
جهانی درباره جلسه جدید برگزارشده در مرز سرخس گفت: جلسه امروز با رویکرد راهبردی برگزار شد و موضوعاتی از جمله ساماندهی نوبتدهی و وضعیت ناوگان سوختی مورد بررسی قرار گرفت.
وی افزود: در این جلسه، وضعیت ناوگان سوختی، محل توقف آنها و نحوه تفکیک این ناوگان از سایر کامیونها مورد توجه قرار گرفت.
صف ناوگان سوختی و خطر ایمنی؛ وضعیت در مرز به مرحله هشدار رسیده است
جهانی درباره وضعیت ناوگان سوختی هشدار داد: وضعیت صف و محل توقف ناوگان سوختی مناسب نیست و جاده نیز شرایط خوبی ندارد.
نماینده انجمن حمل و نقل بین المللی در مرز سرخس با اشاره به حساسیت بالای این موضوع گفت: وضعیت فعلی را میتوان در حالت هشدار دانست و هر لحظه ممکن است حادثهای جدی رخ دهد.
وی تأکید کرد: ناوگان سوختی باید از سایر کالاها و کانتینرها تفکیک شود تا در صورت وقوع حادثه، دسترسی نیروهای امدادی و آتشنشانی سریعتر و ایمنتر انجام شود.
جهانی افزود: یکی از پیشنهادهای مطرحشده این بود که کامیونهای حامل سوخت از کانتینرها و سایر محمولهها جدا شوند تا در صورت بروز آتشسوزی، حداقل آتشنشانی داخل شهر یا آتشنشانی پالایشگاه بتواند سریعتر خود را به محل حادثه برساند.
تصمیمها زمانی اهمیت دارند که عملیاتی شوند
نماینده انجمن حملونقل بینالمللی خراسان رضوی در پایان با تأکید بر ضرورت پیگیری مصوبات گفت: تجربه جلسه قبلی نشان داده است که صرف برگزاری جلسه و تصویب تصمیمات کافی نیست. از مجموعه تصمیمات جلسه قبل، تنها حدود ۱۰ درصد اجرا شده و بخش مهمی از مسائل همچنان باقی مانده است.
وی افزود: جلسه جدید با حضور مسئولان مرتبط، از جمله رئیس گمرک، نماینده منطقه ویژه، مسئول بازدید سوخت، انجمن کامیونداران، انجمن نمایندگان و انجمن حملونقل بینالمللی برگزار شده است و باید میزان پیشرفت تصمیمات در جلسات بعدی بهصورت مشخص بررسی شود.
جهانی در پایان تأکید کرد: سرخس از ظرفیت بسیار بالایی برای تبدیلشدن به یکی از محورهای اصلی ترانزیت منطقه برخوردار است، اما تحقق این ظرفیت به مدیریت یکپارچه، تقویت نیروی انسانی، توسعه زیرساخت، اصلاح نوبتدهی و ساماندهی فرآیندهای مرزی وابسته است. با توجه به روند رو به رشد ورود بار چین، زمان برای رفع این گلوگاهها محدود است و اگر زیرساختها پیش از افزایش حجم بار تقویت نشوند، فرصت ترانزیتی سرخس میتواند به یک چالش عملیاتی تبدیل شود.