خناری مطرح کرد؛ گلوگاههای ترانزیت در مرزهای شرقی ایران از محدودیت زیرساخت تا ضرورت هماهنگی با کشورهای مقابل
مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران با تشریح عوامل مؤثر بر توقف طولانیمدت ناوگان در مرزهای شرقی کشور، از دوغارون، سرخس، میرجاوه و ریمدان بهعنوان نقاطی یاد کرد که افزایش تردد، محدودیت زیرساختها، عدم توازن نیروی انسانی، تفاوت ساعات کاری و ظرفیت پذیرش کشورهای مقابل، فشار مضاعفی بر فرآیند ترانزیت وارد کرده است.
به گزارش ترابرد، چنگیز خناری، مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران، اظهار کرد: بخش قابل توجهی از زمان توقف کامیونها صرفاً به فرآیندهای گمرکی مربوط نیست و مجموعهای از دستگاهها و عوامل داخلی و برونمرزی در شکلگیری زمان توقف نقش دارند. از این رو، کاهش زمان عبور ناوگان نیازمند هماهنگی میان سازمانهای درگیر، تجمیع کنترلها، هوشمندسازی فرآیندها و افزایش هماهنگی با کشورهای مقابل است.
کاهش زمان توقف کامیونها نیازمند هماهنگی بیندستگاهی است
خناری در تشریح عوامل مؤثر بر زمان توقف ناوگان ترانزیتی در مرزهای دوغارون، سرخس، میرجاوه و ریمدان اظهار کرد: تردد کامیونها در مرزها از دو بخش سختافزاری و نرمافزاری قابل بررسی است.
وی افزود: در بخش سختافزاری، با توجه به ماده ۱۲ قانون امور گمرکی و بند «ج» ماده ۸ آییننامه اجرایی قانون امور گمرکی و همچنین ماده ۴ آییننامه اجرایی قانون حملونقل و عبور کالاهای خارجی از قلمرو جمهوری اسلامی ایران، باید امکان تأمین محوطه، امکانات تهیه و بارگیری، تجهیزات اداری و سایر امکانات مورد نیاز فراهم باشد.
خناری عنوان کرد: سازمانهای متقاضی ایجاد محوطه گمرکی باید شرایط لازم را فراهم کنند و گمرک نیز باید در محوطههای مناسب مستقر باشد، اما در برخی مرزها امکانات سختافزاری لازم برای استقرار گمرک و سایر سازمانها بهصورت مناسب وجود ندارد.
ریمدان؛ حضور چند مجموعه در یک مرز
مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران درباره شرایط مرز ریمدان خاطرنشان کرد: در این مرز، منطقه آزاد، بازارچه و پایانه در کنار یکدیگر قرار دارند و سه سازمان در آنجا حضور دارند.
وی تصریح کرد: در بخش فرآیندها نیز موضوع فقط مربوط به گمرک نیست و سازمانهای مختلف بر اساس نوع کار، مسئولیت و وظایفی که دارند، در فرآیند دخالت میکنند.
خناری ادامه داد: کمبود نیرو در گمرک و سایر سازمانها و همچنین نبود امکانات کافی برای استقرار سازمانها در مرزها، از جمله عواملی است که موجب میشود فرآیند تشریفات گمرکی بهدرستی و با سرعت مورد انتظار انجام نشود.
وی افزود: بخش دیگر موضوع به میزان پذیرش کامیون از سوی کشور مقابل مربوط میشود. میزان پذیرش کشور مقابل و هماهنگی میان سازمانها و همچنین هماهنگی ساعات کاری دو کشور، در خروج کامیون از مرز تأثیر دارد.
خناری تأکید کرد: تقریباً تمام مرزهای مهم کشور به میزان پذیرش کشور مقابل وابسته هستند و این موضوع فقط به مرزهای شرقی محدود نمیشود.
فرآیندهای هوشمند برای افزایش سرعت ترانزیت
خناری در تشریح راهکارهای افزایش ظرفیت عبور ناوگان و سرعت انجام تشریفات، بدون انتظار برای احداث زیرساختهای جدید، اظهار کرد: در این زمینه، اقدامات مهمی در حوزه فرآیندی و هوشمندسازی کنترلها در دستور کار قرار دارد.
وی نخستین اقدام را تفویض اختیار صدور یا تمدید فعالیت شرکتهای حملونقل عنوان کرد و افزود: این موضوع در دفتر در حال بررسی است و دستورالعمل نهایی اعلام خواهد شد.
مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران، گسترش انتخاب مسیر و کنترل محمولهها بر اساس مدیریت خطر(ریسک ) را اقدام دوم برشمرد و تصریح کرد: باید محمولهها به تفکیک ریسک طبقهبندی شوند تا کامیونهای کمریسک با سرعت بیشتری از تشریفات عبور کنند.
وی درباره اقدام سوم گفت: اگر مشخصات و نتایج آزمایش یک کالا قبلاً احراز شده باشد، تا ۹ ماه میتوان از نتایج آن برای جلوگیری از تکرار آزمایش یا کنترل غیرضروری استفاده کرد.
خناری افزود: در مواردی که مشخصات و نتایج کنترل قبلی اجازه دهد، میتوان ارزیابی فیزیکی را با ایکس ری جایگزین کرد، مشروط بر اینکه ظرفیت و دستگاه ایکس ری موجود باشد.
وی تصریح کرد: با توجه به محدودیت منابع انسانی و تجهیزات، کنترل گمرک باید بر محمولههای پرریسک متمرکز شود و نباید همه کامیونها با یک سطح کنترل مواجه شوند.
خناری در عین حال خاطرنشان کرد: این اقدامات بهتنهایی نمیتواند ظرفیت کلی مرز را افزایش دهد و موضوع زیرساخت، تجهیزات، تفویض اختیار، هماهنگی دستگاهها و ظرفیت پذیرش کشور مقابل همچنان اهمیت دارد.
وی افزود: کاهش ارزیابی و کاهش تشریفات گمرکی باید در آمار عملکرد جداگانه نیز خود را نشان دهد.
کاهش کنترلهای تکراری با هماهنگی دستگاهها
مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران درباره کنترلهای تکراری در مرزها اظهار کرد: این دفتر همواره تلاش کرده است کنترلهای تکراری را کاهش دهد.
وی تصریح کرد: با توجه به ماهیت و نوع کنترل، موضوع مهمتر از حذف یک کنترل توسط یک سازمان، هماهنگسازی و تجمیع کنترلهای انجامشده توسط چند دستگاه و جلوگیری از انجام کنترلهای تکراری است.
خناری توضیح داد: اگر دو سازمان یک موضوع را بهصورت جداگانه و در زمانهای متفاوت بررسی کنند، این فرآیند میتواند موجب افزایش زمان و هزینه شود، اما اگر با هماهنگی میان دستگاهها کنترل مشابه بهصورت همزمان انجام شود، میتوان زمان و هزینه قابل توجهی را برای صاحبان کالا و شرکتهای حملونقل کاهش داد.
وی خاطرنشان کرد: انجام همزمان کنترلها یکی از مهمترین موضوعات در کاهش توقف کامیونها در مرزهاست.
خناری افزود: موضوع دیگر، استفاده از اطلاعات و سوابق قبلی در مدیریت ریسک است. هرچه بتوان از اطلاعات و سوابق قبلی در مدیریت ریسک استفاده کرد، امکان کاهش کنترلهای غیرضروری افزایش خواهد یافت.
تکمیل تشریفات پیش از رسیدن کامیون به مرز
خناری عنوان کرد: مهمترین راهکار این است که تشریفات ترانزیت از ابتدا تا خروج کامیون از کشور در یک فرآیند یکپارچه انجام شود.
وی افزود: اگر دستگاههای ذیربط بتوانند اسناد را پیشاپیش بررسی و در صورت نبود مشکل، مجوزهای لازم را پیش از ورود کامیون صادر کنند، هنگام ورود کامیون میتوان تشریفات را با حداقل روند انجام داد و اجازه خروج را صادر کرد.
مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران تأکید کرد: تبادل اطلاعات با کشورهای طرف مقابل نیز در این زمینه اهمیت زیادی دارد. اگر بتوان اسناد و اطلاعات را پیش از ورود دریافت و بررسی کرد و تأییدیههای لازم را از قبل مبادله کرد، میتوان پس از ورود کامیون با حداقل تشریفات اجازه خروج آن را صادر کرد.
وی توضیح داد: اطلاعات کامیون نیز باید پیش از رسیدن آن به مرز خروج، در اختیار سازمانهای مورد نیاز قرار گیرد تا بررسیهای لازم از قبل انجام شود.
خناری تصریح کرد: در این صورت، کامیون هنگام ورود به مرز با فرآیندهای طولانی و مراجعات متعدد مواجه نخواهد شد.
وی در عین حال خاطرنشان کرد: تحقق این رویکرد به میزان همکاری و پذیرش کشور مقابل نیز بستگی دارد. اگر تشریفات داخلی بهطور کامل انجام شده باشد، اما کشور مقابل ظرفیت یا آمادگی لازم برای پذیرش سریع کامیونها را نداشته باشد، همچنان با تراکم و توقف کامیون در مرزهای خروجی مواجه خواهیم بود.
افزایش تردد در مرزهای شرقی و برهم خوردن توازن
خناری درباره عملکرد مرزهای دوغارون، سرخس، میرجاوه و ریمدان اظهار کرد: افزایش تردد در مرزهای شرقی کشور، بهویژه پس از کاهش ترانزیت کالا از طریق مرزهای دریایی جنوبی و همچنین تحولات میان پاکستان و افغانستان، موجب برهم خوردن توازن در گمرکات شرقی کشور شده است.
وی افزود: کاهش شدید تردد در مرز میرجاوه نیز به دلیل درگیریهای داخلی پاکستان و عدم امکان ترانزیت از تفتان به سایر نقاط پاکستان رخ داده است.
مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران عنوان کرد: عدم تناسب فرآیندها و میزان ورودی کالا، عدم تناسب نیروی انسانی با افزایش کالاها، کمبود زیرساختها، عدم تناسب میزان تردد کامیونها با ظرفیت مرز، عدم هماهنگی ساعت کاری دو کشور و عدم پذیرش به میزان کافی از سوی کشور مقابل، از عواملی هستند که باعث توقف کالا در مرز شدهاند.
افزایش نیرو در ریمدان و چابهار
خناری خاطرنشان کرد: برای رفع این مشکلات، اقدامات خوبی انجام شده است. با توجه به افزایش تعداد کامیونها در شرق کشور، گمرک ریمدان که پیش از این در زمره گمرکات ترانزیتی نبود، به گمرکات ترانزیتی اضافه شده است.
وی افزود: گمرک افزایش نیروها را در دستور کار داده و تعداد نیروها را بهویژه در ریمدان و چابهار افزایش داده است.
خناری توضیح داد: برای تأمین نیروی انسانی مورد نیاز، از ظرفیت گمرکات داخلی و همچنین گمرکاتی که فعالیت آنها در برخی گمرکات کمتر شده است، برای اعزام نیرو بهصورت مأموریتی به گمرکات شرق کشور استفاده شده است.
وی درباره موضوع فعالیت شبانهروزی مرزها تصریح کرد: افزایش ساعت کاری یا شبانهروزیکردن فعالیتها، افزایش نیرو و هماهنگی میان سازمانهای این طرف مرز و همچنین هماهنگی ساعت کاری با کشور مقابل، زمانی مؤثر خواهد بود که به افزایش ظرفیت پذیرش و خروج منجر شود.
خناری تأکید کرد: اگر این اقدامات منجر به افزایش ظرفیت پذیرش و خروج نشود، عملاً خروجی مؤثری نخواهد داشت.
سه محور اجرایی برای سال جاری
مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران درباره برنامههای این دفتر اظهار کرد: انجام بخشی از اقدامات بهتنهایی توسط یک دفتر یا یک سازمان امکانپذیر نیست و نیازمند تعامل، هماهنگی، همفکری و وحدت رویه میان سازمانهای مختلف است.
وی افزود: یکی از موضوعات، بحث «تعیین ماهیت» است که با توجه به آییننامه سال گذشته هیئت وزیران، سوابق تا ۹ ماه باید توسط گمرکات مورد پذیرش قرار گیرد و این موضوع در سال جاری با جدیت بیشتری دنبال خواهد شد.
خناری عنوان کرد: موضوع دیگر، تفویض اختیار بررسی فعالیت شرکتهای حملونقل و بارگذاری آن در سامانه گمرک به استانهاست که در حال پیگیری است.
وی افزود: امید است با همکاری گمرکات استانها، بهویژه ناظرین، این موضوع در سال جاری تحقق پیدا کند.
مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران همچنین درباره ارزیابی کامیونهای خروجی تصریح کرد: تلاش میشود با توجه به ظرفیت قانون و آییننامهها، ارزیابی کامیونهای خروجی از مرزها، بهویژه در مرزهای شرقی کشور، با استفاده از انتخابگری و مدیریت ریسک کاهش پیدا کند.
وی خاطرنشان کرد: هدف این است که از ارزیابی تمام کالاهایی که با پلمب و محفظه سالم به گمرکات خروجی میرسند، خودداری شود و امور اجرایی گمرکی بهصورت انتخابی و با مدیریت ریسک انجام شود.
خناری ابراز امیدواری کرد این سه موضوع در سال جاری محقق شود و حداقل در گمرکات مهم مرزی مانند دوغارون و سرخس عملیاتی شود.