ظرفیت واقعی دوغارون با اصلاح فرایندها میتواند به ۲۵۰۰ تردد روزانه برسد
مدیر پایانه مرزی دوغارون با تأکید بر اینکه مسئله اصلی این مرز کمبود زیرساخت نیست، اصلاح فرایندها، یکپارچهسازی سامانهها، رفع تعارض منافع و هماهنگی میان دستگاههای مستقر را چهار اولویت راهبردی برای افزایش بهرهوری دانست و گفت با استفاده از ظرفیتهای موجود، امکان دستیابی به تردد روزانه ۲۵۰۰ دستگاه وجود دارد.
به گزارش ترابرد؛ محسن رکنی، مدیر پایانه مرزی دوغارون با تشریح وضعیت تردد ناوگان در این مرز و عوامل مؤثر بر توقف کامیونها اظهار کرد: ارزیابی ظرفیت واقعی یک مرز صرفاً با تعداد خطوط عبوری، وسعت پارکینگها یا تجهیزات فیزیکی امکانپذیر نیست، بلکه چرخه کامل تردد کامیون، فرایندهای مرزی، عملکرد دستگاههای مستقر و ظرفیت طرف مقابل نیز باید در این ارزیابی مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: این مرز از زیرساختهای قابل توجهی برخوردار است و بخش مهمی از ظرفیت بالفعلنشده آن را میتوان از طریق اصلاح فرایندها و افزایش هماهنگی میان دستگاههای اجرایی فعال کرد.
ثبت میانگین ۵۷۲ دستگاه خروج روزانه در یک سال
رکنی با ارائه آمار تردد خروجی دوغارون طی یک سال گذشته گفت: در شهریورماه سال گذشته میانگین تردد خروجی روزانه ۵۹۶ دستگاه بوده است. این رقم در مهرماه به ۶۱۴ دستگاه، در آبانماه به ۵۶۳ دستگاه و در آذرماه به ۴۰۰ دستگاه رسید.
مدیر پایانه مرزی دوغارون ادامه داد: میانگین تردد خروجی روزانه در دیماه ۵۲۳ دستگاه، در بهمنماه ۵۷۵ دستگاه و در اسفندماه ۶۱۵ دستگاه بوده است.
وی ادامه داد: در فروردینماه میانگین تردد خروجی روزانه ۵۴۵ دستگاه ثبت شد و در اردیبهشتماه، اوج خروجی در یک سال گذشته با ۶۲۹ دستگاه به ثبت رسید. این میزان در خردادماه ۵۴۱ دستگاه، در تیرماه ۵۵۶ دستگاه و در مردادماه ۶۱۴ دستگاه بوده است.
رکنی میانگین اعلامشده برای این دوره را ۵۷۲ دستگاه خروجی در روز عنوان کرد و گفت: این آمار مربوط به یک دوره ۱۲ ماهه از ابتدای شهریورماه ۱۴۰۴ تا ۳۱ مردادماه ۱۴۰۵ است.
وی با اشاره به این آمار تصریح کرد: ظرفیت واقعی پایانه مرزی دوغارون را نباید صرفاً بر اساس تعداد خطوط عبور یا مساحت پارکینگها سنجید. لذا چرخه تردد کامیون و مجموعه زیرساختهای موجود در پایانه، محوطههای عملیاتی، پارکینگها و امکاناتی که بخش خصوصی در حوزه ترانشیمنت ایجاد کرده، باید در کنار یکدیگر دیده شوند.
رکورد ۱۸۷۰ دستگاه در ۲۱ مرداد
مدیر پایانه مرزی دوغارون با اشاره به یکی از رکوردهای ثبتشده در این مرز عنوان کرد: در ۲۱ مرداد، رکورد تردد مرزی دوغارون با ۱۸۷۰ دستگاه شکسته شد.
رکنی این رکورد را قابل توجه دانست و تأکید کرد: این میزان تردد بدون اقدام خاص عمرانی و صرفاً با هماهنگی میان دستگاههای اجرایی محقق شده است.
وی گفت: «این یک رکورد خوب محسوب میشود، ولی این بدون اقدام خاص و صرفاً با هماهنگی خیلی راحت بین دستگاههای اجرایی صورت گرفت.»
رکنی خاطرنشان کرد: اگر همین هماهنگی و همدلی در میان دستگاههای مستقر تقویت شود، رسیدن به عدد ۲۰۰۰ دستگاه دور از دسترس نیست.
وی با اشاره به هدفگذاری انجامشده برای مرز دوغارون گفت: حدود یک سال پیش هدفگذاری بر این مبنا انجام شده بود که مجموع تردد ورودی و خروجی روزانه به ۲۰۰۰ دستگاه برسد.
مدیر پایانه مرزی دوغارون با این حال ظرفیت بالقوه مرز را فراتر از این هدفگذاری دانست و گفت: با اصلاح فرایندها، بدون اضافه کردن زیرساختهای جدید و با تأمین نیروی انسانی مورد نیاز دستگاههای مستقر، میتوان ظرفیت ۲۵۰۰ دستگاه را نیز به دست آورد.
افزایش ظرفیت دوغارون بیش از آنکه عمرانی باشد، فرایندی است
رکنی مهمترین مسئله دوغارون را اصلاح فرایندهای مرزی و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی دانست و اظهار کرد: بخش مهمی از ظرفیت موجود به دلیل نحوه انجام تشریفات و هماهنگی میان دستگاهها بالفعل نشده است.
وی گفت: هر دستگاه اجرایی بخشی از فرایند عبور کالا را مدیریت میکند، اما در نهایت صاحب کالا، شرکت حملونقل بینالمللی و راننده یک خدمت واحد دریافت میکنند؛ بنابراین خروجی نهایی باید در قالب یک زنجیره واحد و هماهنگ دیده شود.
رکنی یاداور شد: زمانی که نگاه بخشی و جزیرهای بر نگاه زنجیرهای غلبه کند، بخشی از ظرفیت مرز بلااستفاده باقی خواهد ماند.
وی افزایش ظرفیت دوغارون را بیش از آنکه یک پروژه عمرانی بداند، یک پروژه اصلاح فرایند و حکمرانی توصیف کرد و بر استقرار کامل سامانههای یکپارچه، حذف مراجعات غیرضروری و کنترلهای موازی تأکید کرد.
تعدد سامانهها و ثبت تکراری اطلاعات
مدیر پایانه مرزی دوغارون با تشریح وضعیت موجود عنوان کرد: کامیون از زمان ورود به محدوده مرزی با فرایندهای مختلفی مواجه میشود و دستگاههای گوناگون اطلاعات راننده، کامیون و در برخی موارد نوع بار را در سامانههای خود ثبت میکنند.
وی به ثبت اطلاعات در بخشهای مختلف از جمله منطقه آزاد، پارکینگهای پسکرانه، گمرک، شرکت نفت، پایانه مرزی، گذرنامه، مرزبانی و انبارهای عمومی اشاره کرد و گفت: تعدد این فرایندها میتواند باعث ایجاد توقف و ایستایی شود.
رکنی این وضعیت را مصداق موازیکاری دانست و بر ضرورت حذف آن تأکید کرد.
رکنی همچنین گفت: قطع شدن سامانه هر یک از دستگاهها میتواند زنجیره تشریفات مرزی را تحت تأثیر قرار دهد و به همین دلیل، استقرار یک بستر واحد برای تبادل اطلاعات میان دستگاهها اهمیت دارد.
وی عنوان کرد: موضوع استقرار سامانه جامع تجارت به عنوان بستری برای فعالیت دستگاههای مختلف در مرزها طی سالهای گذشته مطرح بوده و اجرای واقعی این رویکرد میتواند مراجعات و کنترلهای موازی را کاهش دهد.
الکترونیکی شدن تشریفات ترانزیت
رکنی با اشاره به حرکت به سمت الکترونیکی شدن تشریفات ترانزیتی گفت: در حوزه سازمان راهداری و حملونقل جادهای، بخش مربوط به تشریفات ترانزیت در مرز دوغارون به صورت الکترونیکی اجرا شده است.
وی افزود: راننده میتواند با ارائه کد رهگیری، تشریفات مربوط را انجام دهد و نیازی به مراجعه نماینده شرکت حملونقل بینالمللی برای انجام این بخش از فرایند نباشد.
مدیر پایانه مرزی دوغارون تصریح کرد: در بخش مربوط به سازمان راهداری، زمان انجام تشریفات در این فرایند بسیار کوتاه شده و در حدود یک تا سه دقیقه است.
رکنی تأکید کرد: این تجربه نشان میدهد با الکترونیکی شدن فرایندها میتوان زمان توقف را کاهش داد و ظرفیت عبور ناوگان را افزایش داد.
توقف کامیونها حاصل یک عامل واحد نیست
مدیر پایانه مرزی دوغارون درباره گلایه فعالان حملونقل از توقف کامیونها گفت: این گلایه بهجا است، اما نمیتوان توقفها را به یک عامل یا دستگاه خاص نسبت داد.
وی مجموعهای از عوامل از جمله تشریفات تجاری، کنترلهای مرزی، فرایندهای گمرکی، وضعیت اسناد، ظرفیت پذیرش طرف مقابل، وضعیت بازار افغانستان، موضوع سوختهای برگشتی، تصمیمات صاحبان کالا و برخی مصوبات و تصمیمات دستگاهها را در زمان ماندگاری کامیونها مؤثر دانست.
رکنی تأکید کرد: در نگاه حرفهای، مهمتر از تعیین مقصر، باید سهم هر حلقه از زنجیره توقف شناسایی شود.
وی با انتقاد از تصمیمگیریهای سنتی تصریح کرد: برنامهریزی برای ورود و خروج کامیونها نباید صرفاً بر اساس تصمیمات روزانه و بدون توجه به شرایط طرف مقابل انجام شود.
وی خاطرنشان کرد: باید مشخص باشد چه کالایی با چه رویهای و چه میزان تشریفات، در چه زمانی امکان عبور سریعتری دارد و تصمیمگیری برای فراخوان ناوگان باید بر اساس داده و تحلیل انجام شود.
حدود ۲۹۰۰ کامیون در پسکرانهها متوقف است
رکنی درباره وضعیت موجود ناوگان اظهار کرد: در زمان انجام این اظهارات، حدود ۲۹۰۰ کامیون در پارکینگهای پسکرانه متوقف بودهاند.
وی همچنین گفت: حدود ۲۴۰۰ دستگاه ناوگان به صورت اینترنتی نوبت گرفتهاند و در عمق کشور منتظر فراخوان هستند تا وارد محدوده مرزی دوغارون شوند و عملیات عبور یا ترانشیمنت را انجام دهند.
مدیر پایانه مرزی دوغارون تأکید کرد: برای مدیریت این وضعیت باید مشخص شود چه تعداد کامیون متوقف هستند، علت توقف هر گروه چیست و هر بخش از زنجیره چه سهمی در ایجاد زمان ماندگاری دارد.
وی عنوان کرد: نارضایتی فعالان حملونقل از توقف ناوگان وجود دارد و بخش قابل توجهی از آن به فرایندهای زنجیرهای، تصمیمگیریهای سنتی و نبود تحلیل دادهای مربوط میشود.
تفاوت ساعت کاری دو طرف مرز
رکنی در ادامه به نقش طرف افغانستانی در روند تردد اشاره کرد و گفت: ساعت کاری طرف ایرانی در مرز دوغارون از ۷ صبح تا ۱۱ شب است و ۱۶ ساعت فعالیت انجام میشود.
وی افزود: بر اساس گزارشها و اطلاعات دریافتشده از رانندگان ایرانی، طرف افغانستانی از حدود ساعت ۴ بعدازظهر به بعد عملاً بیشتر پذیرش ناوگان را انجام میدهد و تشریفات مرزی در اسلامقلعه در این ساعات با محدودیت مواجه میشود.
رکنی خاطرنشان کرد: همین موضوع باعث میشود برخی رانندگان ایرانی تمایل نداشته باشند در ساعتهای پایانی روز وارد سمت افغانستان شوند، زیرا ممکن است انجام تشریفات به روز بعد موکول شود.
وی تأکید کرد: بخشی از مسائل توقف در دوغارون به طرف افغانستان مربوط است و نباید همه مشکلات را متوجه مرز ایران دانست.
ضرورت ارتباط عملیاتی با طرف افغانستان
مدیر پایانه مرزی دوغارون یکی از چالشهای اصلی را نبود سازوکار مناسب برای رصد لحظهای وضعیت تردد در دو سوی مرز دانست.
وی گفت: در سه جلسه ملاقات مرزی با طرف افغانستان، موضوع ایجاد ارتباط عملیاتی مؤثر برای اطلاعرسانی متقابل درباره وضعیت ناوگان و ظرفیت پذیرش مطرح شده است، اما هنوز سازوکار مطلوبی برای این ارتباط ایجاد نشده است.
رکنی افزود: باید اطلاعات مربوط به ظرفیت پذیرش دو طرف به صورت مستمر مبادله شود تا فراخوان ناوگان بر اساس ظرفیت واقعی سمت افغانستان انجام گیرد.
وی به شرایط آبوهوایی نیز اشاره کرد و گفت: در زمان بارندگی، محدودیتهای زیرساختی و وضعیت مسیرهای طرف افغانستان میتواند امکان تردد کامیون را کاهش دهد و در نتیجه، باعث انباشت ناوگان در دو سوی مرز شود.
وی اظهار کرد: ایجاد یک ارتباط عملیاتی و دادهمحور با مسئولان طرف افغانستان میتواند به مدیریت بهتر ورود و خروج ناوگان کمک کند.
مدیریت یکپارچه به معنای حذف اختیارات دستگاهها نیست
رکنی درباره مدیریت یکپارچه مرزی عنوان کرد: تجربه مرزهای موفق نشان میدهد افزایش تعداد مراکز تصمیمگیری مستقل میتواند زمان توقف کالا را افزایش دهد.
وی با اشاره به «دستورالعمل تقویت مدیریت مبادی ورودی و خروجی کشور» گفت: موضوع هماهنگی میان دستگاهها در قالب کمیته هماهنگی مرز زمینی پیشبینی شده است.
وی افزود: این کمیته شامل دستگاههای مختلف مستقر در مرز است و مدیریت هماهنگی آن در مقطعی به فرمانداران شهرستانها واگذار شده است.
رکنی با این حال گفت: مسئله اصلی، نبود اهرمهای کافی برای اجرای مصوبات و برخورد با دستگاهی است که مصوبات کمیته را اجرا نکند.
وی تأکید کرد: مدیریت یکپارچه مرزی به معنای حذف وظایف و اختیارات تخصصی دستگاهها نیست، بلکه باید به معنای هماهنگسازی فرایندها، اشتراکگذاری اطلاعات و حرکت همه دستگاهها به سمت یک هدف مشترک باشد.
رکنی خاطرنشان کرد: این هدف مشترک باید تسهیل و تسریع تردد ناوگان حملونقل بینالمللی از مرز باشد.
نیروی انسانی حلقه تعیینکننده ظرفیت عملیاتی
مدیر پایانه مرزی دوغارون تأمین نیروی انسانی را یکی از الزامات اصلی افزایش ظرفیت دانست و افزود: ممکن است زیرساخت فیزیکی برای افزایش ۳۰ تا ۵۰ درصدی حجم ترانزیت وجود داشته باشد، اما کمبود نیروی انسانی میتواند مانع پایداری این افزایش شود.
رکنی تأکید کرد: نیروی انسانی با تجهیزات فیزیکی قابل مقایسه نیست و خستگی، فرسودگی و کاهش دقت نیروها مستقیماً بر عملکرد عملیاتی اثر میگذارد.
مدیر پایانه مرزی دوغارون گفت: این مسئله فقط مربوط به پایانه مرزی نیست و دستگاههای مختلف مستقر در مرز با چالش منابع انسانی مواجه هستند.
وی یاداور شد: افزایش حجم تردد بدون تأمین نیروی انسانی متناسب، فشار اصلی را بر فرایندهای تصمیمگیری و سامانههای اجرایی وارد خواهد کرد.
زمان توقف باید به شاخص اصلی عملکرد مرز تبدیل شود
رکنی یکی از مهمترین شاخصهای ارزیابی عملکرد مرز را میانگین زمان عبور هر کامیون دانست و گفت: صرفاً تعداد کامیونهای عبوری نمیتواند معیار کاملی برای سنجش عملکرد یک مرز باشد.
وی تأکید کرد: باید از لحظه ورود کامیون به محدوده مرزی تا خروج آن، کل زمان طیشده اندازهگیری شود.
رکنی افزود: شاخصهایی مانند متوسط زمان توقف در پارکینگ، متوسط زمان انجام تشریفات، زمان انتظار برای خروج از کشور، زمان ماندگاری در طرف مقابل و درصد کامیونهای عبوری در بازه فعالیت مرز باید به صورت مستمر پایش شوند.
وی پیشنهاد کرد: این اطلاعات به شکل روزانه در اختیار مدیران قرار گیرد تا تصمیمگیری درباره تعداد و نوع ناوگان فراخوانشده بر اساس داده انجام شود.
رکنی عنوان کرد: چنین نظامی میتواند گلوگاههای واقعی را شناسایی و امکان اصلاح آنها را فراهم کند.
چهار اولویت راهبردی برای دوغارون
مدیر پایانه مرزی دوغارون در جمعبندی دیدگاههای خود، چهار اقدام را برای افزایش بهرهوری مرز دارای اهمیت اساسی دانست.
وی گفت: نخستین اقدام، اصلاح تشریفات و فرایندهای مرزی است. فرآیندهای فعلی باید متناسب با تجارت و حجم فعالیت مرز بازطراحی شوند و اصلاح میتواند شامل تغییر، جابهجایی یا حذف برخی مراحل باشد.
رکنی با اشاره به اینکه دومین اقدام، یکپارچهسازی سامانهها است، خاطرنشان کرد: تا زمانی که هر دستگاه سامانه مستقل داشته باشد، فعالان اقتصادی و شرکتهای حملونقل ناچار به انتقال اطلاعات تکراری خواهند بود.
مدیر پایانه مرزی دوغارون تصریح کرد: سومین اقدام، رفع تعارض منافع است. در زنجیره حملونقل، افزایش توقف ناوگان ممکن است با منافع برخی بازیگران همسو شود، در حالی که کاهش توقف میتواند با منافع گروه دیگری همسو باشد.
رکنی تصریح کرد: «پایانههای مرزی و مرزهای مجاز زمینی کشور محل عبور است، نه توقف.»
وی تأکید کرد: باید تعارض منافع مرتبط با توقف و تردد شناسایی و مدیریت شود.
رکنی افزود: چهارمین اقدام نیز تقویت هماهنگی واقعی میان دستگاههای مستقر است. تجربه نشان داده است هر زمان دستگاهها با هدف مشترک و بدون نگاه جزیرهای عمل کردهاند، عملکرد مرز به شکل محسوسی بهبود یافته است.
آینده دوغارون به کیفیت همکاری دستگاهها وابسته است
رکنی با اشاره دوباره به رکورد ۱۸۷۰ دستگاه در ۲۱ مرداد گفت: این رکورد نشان داد ظرفیت افزایش تردد در دوغارون وجود دارد و هماهنگی میان دستگاهها میتواند در مدت کوتاه نتایج قابل توجهی ایجاد کند.
وی تأکید کرد: آینده دوغارون بیش از هر چیز به کیفیت همکاری میان دستگاههای مستقر وابسته است.
مدیر پایانه مرزی دوغارون یاداور شد: مسئله اصلی امروز این مرز، افزایش بهرهوری است؛ بهرهوریای که از مسیر اصلاح فرایندها، یکپارچهسازی سامانهها، رفع تعارض منافع، هماهنگی بیندستگاهی و توجه جدی به منابع انسانی دنبال میشود.
رکنی افزود: اگر این اقدامات به صورت همزمان و عملیاتی دنبال شود، ظرفیت بالفعلنشده دوغارون میتواند در مدت کوتاهی فعال شود و زمینه برای جهش محسوس در تردد ناوگان حملونقل بینالمللی از این مرز فراهم آید.
وی همچنین تأکید کرد: در کنار اقدامات داخلی، مسائل و محدودیتهای سمت افغانستان نیز باید همزمان مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا عملکرد یک مرز بینالمللی حاصل عملکرد یک سوی مرز نیست و ظرفیت واقعی تردد زمانی محقق میشود که جریان عبور کالا و ناوگان در دو طرف مرز به شکل هماهنگ مدیریت شود.