هشدار «جهانی» نسبت به حذف ایران از نقشه ترانزیت منطقه؛ شاهرگ سرخس در گیرودار بوروکراسی و زیرساختهای فرسوده
نماینده انجمن صنفی حمل و نقل بین المللی خراسان رضوی گفت: امروز مرز استراتژیک سرخس میان دو لبه قیچی «بوروکراسی فرسوده گمرکی» و «زیرساخت های جاده ای مرگبار» در حال ذبح شدن است.
به گزارش ترابرد، حمیدرضا جهانی با نگاهی به کارنامه عملکرد روزانه مرز، آماری دقیق از وضعیت تردد ناوگان ارائه داد که نشاندهنده فاصلهای معنادار با دوران اوج است. وی تصریح کرد: روز گذشته مجموع خروجی و ورودی ناوگان در این مرز به عدد 150 دستگاه رسید؛ عددی که با پتانسیلهای واقعی این شاهرگ فاصله دارد. در تفکیک این آمار، 29 دستگاه ترانزیت یکسره، ۲۵ ناوگان حامل بار تردد داخلی و ۲۹ دستگاه ناوگان خالی ورودی ثبت شده است. همچنین در بخش صادرات ۱۹ دستگاه ناوگان و 21 تانکر حامل مشتقات سوختی از مرز عبور کردهاند.
جهانی با اشاره به سوابق دیپلماتیک برای افزایش ظرفیت مرز افزود: ما پیش از این با رایزنیهای گسترده توانسته بودیم سقف پذیرش را از ۷۰۰ دستگاه به ۱۰۰۰ دستگاه در اواخر اردیبهشتماه برسانیم اما متأسفانه تلاطمهای منطقهای و وقوع جنگ، این روند رو به رشد را با وقفه مواجه کرد. اکنون در حالی که چشمانتظار فعال شدن مسیر ترانزیتی چین از این معبر هستیم، باید پرسید آیا ساختار فعلی توان هضم این حجم از تقاضا را دارد؟
گمرک؛ پاشنه آشیل عملیات مرزی
نماینده انجمن صنفی حمل و نقل بینالمللی خراسان رضوی با انگشت گذاشتن بر اصلیترین گلوگاه فیزیکی و اجرایی مرز، وضعیت نیروی انسانی در گمرک را بحرانی توصیف کرد. جهانی با بیانی صریح یادآور شد: مشکل ما در پایانه مرزی نیست؛ گره اصلی در بدنه گمرک و بهویژه بخش ارزیابی نهفته است. کمبود حاد نیروی انسانی در این بخش، عملاً سرعت تردد را به حداقل رسانده است. در حالی که پرسنل ما و سایر دستگاهها از سپیدهدم (ساعت ۷:۳۰) تا ساعت ۱۶:۰۰ و حتی فراتر از آن پای کار هستند اما خلاء نیروی متخصص ارزیاب، تمامی تلاشها را خنثی میکند.
وی در مقام مقایسه با استاندارد کار در طرف مقابل اظهار کرد: طرف ترکمنستانی در حوزه عملیاتی بسیار منعطفتر عمل میکند. آنها تا زمانی که آخرین کامیونِ مستقر در محوطه گمرکیشان را ترخیص نکنند، دست از فعالیت نمیکشند و گاهی تا ساعات پایانی شب (۱۱ یا ۱۲ شب) به کار ادامه میدهند. این عدم توازن در بهرهوری، هزینههای زمانی سنگینی را بر دوش راننده و تاجر ایرانی بار میکند.
هزینههای غیرقانونمند؛ خنجری بر پشت تجارت رسمی
یکی از چالشهای جدی که جهانی بر آن پای فشرد، ظهور و بروز هزینههای غیررسمی و واسطهگریهایی است که جذابیت مرز سرخس را به شدت مخدوش کرده است. وی اظهار کرد: بسیار جای تأسف است که بگوییم هزینههای غیررسمی در این منطقه به شکلی غیرمتعارف افزایش یافته است. هزینههایی که تحت عناوین مختلف از ۳۰ دلار به ۵۰ دلار رسیده و هیچ وجاهت قانونی یا مصوبه مشخصی ندارند. این مبالغ که غالباً توسط واسطههایی با پیوندهای خاص دریافت میشود، مستقیم بر قیمت تمام شده کالا اثر گذاشته و تاجر را از مسیر سرخس فراری میدهد.
جهانی تاکید کرد: اگر خواهان قطع دست واسطهها هستیم، باید تمامی مبالغ به صورت شفاف، رسمی و توسط دستگاههای دولتی اعلام شود. در حال حاضر، مزیت قیمت پایین سوخت در ایران که باید محرک ترانزیت باشد، در پیچ و خم این مبالغ غیرقانونی و دستاندازهای اداری گم شده است.
تراژدی زیرساخت؛ پانزده سال انتظار برای یک تونل
بخش دیگری از اظهارات این مقام صنفی به وضعیت اسفبار جادههای دسترسی اختصاص داشت. جهانی با لحنی آمیخته به گلایه گفت: جاده ترانزیتی سرخس، در شأن جمهوری اسلامی ایران نیست. این مسیر نه یک جاده بینالمللی، که یک مسیر پرمخاطره و ناهموار است که سالانه جان صدها نفر را میگیرد. جالب است بدانید تونلی که قرار بود پانزده سال پیش به بهرهبرداری برسد، هنوز نیمهکاره مانده است. این تعلل در نوسازی زیرساختها، عملاً به معنای بستن دستی مرز به روی تجارت جهانی است.
هشدار نسبت به دور زدن ایران؛ رقبای منطقهای در کمین
جهانی در پایان، با نگاهی به جغرافیای سیاسی منطقه، نسبت به جایگزینی مسیرهای ترانزیتی هشدار داد. وی عنوان کرد: در زمان حضورم در ازبکستان، به وضوح شاهد تلاش رقبای منطقهای برای حذف ایران از کریدورهای شرق به غرب بودم. کشورهای همسایه با ارائه مشوقهای گسترده، در حال ترغیب تجار برای استفاده از مسیر دریای خزر (بندر کراسنودسک به آذربایجان و ترکیه) هستند. اگر ما هزینهها را کاهش ندهیم، زیرساختهای رفاهی و استراحتگاهی را تقویت نکنیم و قوانین دستوپاگیر را اصلاح ننماییم، بازار بزرگی که سالها برای آن زحمت کشیده شده است را به راحتی از دست خواهیم داد.
وی خاطرنشان کرد: سرخس با دارا بودن پتانسیل ریلی منحصر به فرد (که هر واگن معادل ۶۴ تن بار یعنی بیش از دو برابر یک کامیون ظرفیت دارد) میتواند قطب ترانزیت منطقه باشد، اما این پتانسیل نیازمند نگاهی ملی و تحولی بنیادین در حوزه مدیریت مرزی و دیپلماسی اقتصادی است. ما نباید اجازه دهیم شاهرگ سرخس در چنبره بوروکراسی خشک و جادههای فرسوده از تپش باز بایستد.