معاون توسعه اقتصادی منطقه آزاد دوغارون: اختیار بدهند، صف کامیون ها جمع می شود

معاون توسعه اقتصادی منطقه آزاد دوغارون با استناد به ماده ۶۵ قانون مناطق آزاد تاکید کرد: اگر اختیار مدیریت واحد مرزی طبق قانون به منطقه آزاد دوغارون واگذار شود، صف کامیون ها می شود؛ چون مشکل اصلی نه کمبود زیرساخت بلکه تعدد تصمیم گیرهاست.

به گزارش ترابر، حسن نوری زاده در گفت و گو با خبرنگار ما با اشاره به عوامل چندگانه توقف ناوگان در مرز معاون توسعه اقتصادی منطقه آزاد دوغارون اظهار کرد: مساله توقف ناوگان تنها به یک عامل محدود نمی‌شود و مجموعه‌ای از متغیرهای اجرایی، زیرساختی و فرامرزی در این موضوع دخیل هستند. چنان که بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد بخشی از مشکلات به سمت مقابل مرز بازمی‌گردد؛ جایی که امکانات لجستیکی و تخلیه و بارگیری با حجم فعلی مبادلات همخوانی ندارد.
وی ادامه داد:  در هفته‌های اخیر اقدامات عملیاتی مشخصی برای کاهش صف‌ها انجام شده و یکی از مهم‌ترین آن‌ها راه‌اندازی سه مسیر تازه برای تفکیک تردد بوده است؛ مسیر ویژه کامیون‌های خالی افغانستانی، مسیر مجزای کامیون‌های خالی ایرانی و مسیر اختصاصی ناوگان باری. این تفکیک باعث شده جریان عبور هدفمندتر شود و گلوگاه‌های قبلی تا حد زیادی رفع گردد.

جهش ترانزیتی در مرز دوغارون با هدفگذاری عبور روزانه۲۰۰۰  کامیون 

معاون توسعه اقتصادی منطقه آزاد دوغارون یادآور شد: با ایجاد مسیرهای جدید، توسعه محدوده عملیاتی و پیگیری مدیریت واحد مرزی، روند توقف کامیون‌ها به‌طور محسوسی کاهش یافته و برنامه‌ریزی‌ها برای افزایش ظرفیت تردد روزانه تا سقف ۲۰۰۰ دستگاه در دستور کار قرار گرفته است.وی تأکید کرد: در حال حاضر نهادهای مختلفی هرکدام بخشی از مسئولیت را بر عهده دارند و همین تعدد متولیان باعث کندی تصمیم‌گیری می‌شود. این در حالی است که طبق ماده ۶۵ قانون مناطق آزاد، دستگاه‌های اجرایی موظف‌اند در محدوده منطقه آزاد تحت مدیریت واحد فعالیت کنند اما این سازوکار هنوز به‌طور کامل اجرایی نشده است. 

نوری زاده اعلام کرد: برای پیگیری این موضوع جلسه‌ای در سطح ملی با حضور مسئولان حقوقی دولت برگزار می‌شود تا امکان واگذاری مدیریت متمرکز مرز به سازمان منطقه آزاد بررسی شود، چرا که تحقق این امر می‌تواند بسیاری از گره‌های اجرایی را باز کند؛ زیرا در آن صورت یک مرجع مشخص اختیار تصمیم‌گیری درباره ساعات کاری، نحوه تردد و هماهنگی دستگاه‌ها را خواهد داشت.

 ایجاد مسیرهای تازه برای تفکیک تردد

وی ادامه داد: طراحی مسیرهای جدید مبتنی بر تحلیل داده‌های ترافیکی مرز بوده و نشان داده شد که اختلاط انواع ناوگان در یک مسیر واحد موجب افزایش زمان انتظار می‌شود. با جداسازی خطوط، هر گروه از کامیون‌ها مطابق ماهیت فعالیت خود هدایت می‌شوند و این موضوع علاوه بر کاهش ازدحام، امکان مدیریت بهتر عملیات گمرکی را نیز فراهم می‌کند. 
وی افزود: این مسیرها طی روزهای آینده به‌طور رسمی وارد مدار بهره‌برداری کامل می‌شوند و انتظار می‌رود در نخستین مرحله ظرفیت عبور روزانه به حدود ۱۵۰۰ تا ۱۶۰۰ دستگاه برسد؛ رقمی که در صورت تحقق، متوسط زمان خواب ناوگان را به حدود یک شبانه‌روز کاهش خواهد داد.
محدودیت زیرساخت در سوی مقابل مرز
 معاون توسعه اقتصادی منطقه آزاد دوغارون تأکید کرد: بخش عمده‌ای از تأخیرها مربوط به آن سوی مرز، به‌ویژه در گمرک اسلام‌قلعه است. به گفته او، نزدیک به ۹۵ درصد کامیون‌های ایرانی که به افغانستان وارد می‌شوند عملیات تخلیه یا انتقال بار خود را در همان نقطه انجام می‌دهند، در حالی که ظرفیت زیرساختی آن منطقه پاسخگوی چنین حجمی نیست.
وی تصریح کرد: کمبود تجهیزات، محدودیت فضای عملیاتی و نبود امکانات کافی بارگیری سبب می‌شود رانندگان ناچار شوند ساعت‌ها یا حتی روزها در صف انتظار باقی بمانند. همین مسئله باعث می‌شود بخشی از ناوگان ایرانی ترجیح دهد عملیات ترانشیپ را خارج از محدوده مرزی ایران انجام دهد؛ موضوعی که هم هزینه‌ها را افزایش می‌دهد و هم ریسک‌های عملیاتی را بالا می‌برد.

 آماده‌سازی ۲۵۰ هکتار اراضی عملیاتی

نوری زاده در ادامه از توسعه گسترده محدوده منطقه آزاد خبر داد و گفت: وسعت محوطه‌ای که قابلیت انجام عملیات گمرکی دارد از ۳۳ هکتار به ۲۵۰ هکتار افزایش یافته است. در ورودی این اراضی امکانات باسکول، فنس‌کشی، سیستم روشنایی، شبکه برق و فیبر نوری نصب شده و تجهیزات موردنیاز نیز خریداری و مستقر شده‌اند.
معاون توسعه اقتصادی منطقه آزاد دوغارون یادآور شد:  تنها اقدام باقی‌مانده حضور ناظر گمرک و افتتاح دروازه ورودی جدید است تا این محدوده رسماً وارد چرخه عملیاتی شود. با فعال شدن این بخش، امکان ایجاد چندین پایانه ترانشیپ جدید فراهم خواهد شد و ظرفیت پذیرش بار به شکل چشمگیری افزایش می‌یابد.
 
افزایش بار در ایام خاص و ضرورت ثبات ساعت کاری 

وی با اشاره به نزدیک شدن به ماه رمضان و تعطیلات نوروز گفت: در چنین دوره‌هایی حجم بار به‌طور طبیعی افزایش می‌یابد و کوچک‌ترین تغییر در ساعات فعالیت مرز می‌تواند اختلال جدی ایجاد کند. 

معاون توسعه اقتصادی منطقه آزاد دوغارون توضیح داد: کاهش ناگهانی زمان کار از شب تا عصر، تمام تلاش‌های چند هفته‌ای برای کاهش صف‌ها را از بین می‌برد و باعث انباشت دوباره ناوگان می‌شود. بر همین اساس، سیاست فعلی حفظ فعالیت پیوسته مرز حتی در روزهای تعطیل است. به گفته او، حتی روزهای جمعه مرز باز بوده تا کامیون‌های متوقف‌شده بتوانند وارد کشور شوند و از حجم تجمع کاسته شود.

تردد روزانه و اهداف کمی

 این مسئول اعلام کرد: در شرایط فعلی به‌طور متوسط روزانه حدود ۱۳۰۰ دستگاه کامیون از مرز عبور می‌کنند. هدف کوتاه‌مدت افزایش این رقم تا پایان سال به حدود ۱۵۰۰ تا ۱۶۰۰ دستگاه است. در صورت دستیابی به این عدد، زمان انتظار ناوگان به حداقل خواهد رسید اما هدف بلندمدت فراتر از این ارقام است. 
او تأکید کرد: با توجه به تحولات منطقه‌ای و مشکلات مرزی برخی کشورها از جمله پاکستان با افغانستان، امکان افزایش تقاضای ترانزیت از مسیر ایران وجود دارد. بنابراین اگر ظرفیت مرز به ۲۰۰۰ دستگاه در روز نرسد، ممکن است در آینده نزدیک با تنگنای عملیاتی مواجه شویم.

نقش دستگاه دیپلماسی در حل گلوگاه‌های خارجی 

معاون توسعه اقتصادی منطقه آزاد دوغارون بخشی از مشکلات را نیازمند پیگیری در سطح دیپلماسی دانست و گفت: برخی موانع در داخل خاک افغانستان قرار دارند و حل آن‌ها از طریق مذاکره و تعامل رسمی امکان‌پذیر است. به گفته او، کنسولگری ایران در هرات و نهادهای مرتبط باید فعالانه‌تر وارد عمل شوند تا روند پذیرش کامیون‌های ایرانی تسهیل شود. به طور مثال در مقاطعی تعداد زیادی راننده ایرانی پشت مرز منتظر ورود بوده‌اند، در حالی که از سمت مقابل فقط تعداد محدودی کامیون اجازه عبور یافته است. چنین عدم توازنی باعث افزایش هزینه و نارضایتی رانندگان می‌شود و نیازمند هماهنگی بین‌دولتی است.

تعامل با بخش خصوصی و اتاق‌های بازرگانی

 نوری زاده همچنین از برگزاری نشست‌هایی با فعالان اقتصادی و نمایندگان بخش خصوصی خبر داد و اظهار کرد: هدف این جلسات شناسایی موانع عملیاتی و یافتن راهکارهای مشترک است. به گفته وی، برخی مسائل حتی فراتر از حوزه اختیارات منطقه آزاد است و باید با مشارکت اتاق‌های بازرگانی دو کشور حل شود.

وی افزود: یکی از درخواست‌های طرف افغانستانی موضوع یکسان‌سازی نرخ کرایه حمل از مرز تا مقصد در داخل افغانستان بوده که با وجود خارجی بودن درخواست‌کنندگان، این موضوع در داخل ایران بررسی و اجرایی شده است. به باور وی، چنین همکاری‌هایی نشان می‌دهد در صورت تعامل دوطرفه می‌توان بسیاری از چالش‌ها را برطرف کرد.
 وضعیت اجرای تفاهم‌نامه‌های دوجانبه 
معاون توسعه اقتصادی منطقه آزاد سرخس در بخش دیگری از سخنانش به تفاهم‌نامه‌های منعقدشده میان مقامات دو کشور اشاره کرد و یادآور شد: این توافق‌ها شامل چند محور اصلی بوده که مهم‌ترین آن‌ها برگزاری نشست مشترک استانداران دو طرف برای هماهنگی با دولت‌های مرکزی است. با این حال، به گفته او با گذشت زمان پیش‌بینی‌شده هنوز نتایج عملی مشخصی از اجرای کامل این بندها مشاهده نشده است.

وی تأکید کرد: پیگیری مستمر شرط تحقق توافق‌هاست و اگر نظارت و مطالبه‌گری وجود نداشته باشد، حتی بهترین تفاهم‌نامه‌ها نیز به نتیجه مطلوب نمی‌رسند. از همین رو خواستار فعال‌تر شدن نهادهای مسئول در پیگیری تعهدات شده است.

 حمایت دستگاه‌های محلی 

نوری زاده در عین حال از همکاری نهادهای محلی در شهرستان تایباد قدردانی کرد و افزود: دستگاه‌های اجرایی، امنیتی و قضایی منطقه حمایت قابل توجهی از برنامه‌های توسعه مرزی داشته‌اند. به گفته وی، این همراهی موجب شده بخشی از طرح‌های زیرساختی با سرعت بیشتری اجرا شود و شرایط برای افزایش ظرفیت ترانزیت فراهم گردد.
اهمیت نگاه ملی به مدیریت مرز 

معاون توسعه اقتصادی منطقه آزاد دوغارون تأکید کرد: عبور از نگاه بخشی و دستگاه‌محور شرط موفقیت در مدیریت مرز است. لذا اگر هر سازمان صرفاً بر حوزه مسئولیت خود تمرکز کند و هماهنگی فراگیر وجود نداشته باشد، حتی بهترین امکانات نیز به نتیجه مطلوب نمی‌رسند اما در صورت شکل‌گیری مدیریت یکپارچه، می‌توان با همان منابع موجود کارایی را چند برابر کرد.

 به باور وی، تجربه‌های قبلی نشان داده زمانی که اختیارات اجرایی در یک مرکز متمرکز می‌شود، سرعت حل مسائل افزایش می‌یابد و رضایت فعالان اقتصادی نیز بیشتر می‌شود.

چشم‌انداز تبدیل دوغارون به هاب لجستیکی 

نوری زاده با اشاره به موقعیت راهبردی مرز دوغارون گفت: این گذرگاه ظرفیت تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین هاب‌های لجستیکی منطقه را دارد. نزدیکی به بازار افغانستان، دسترسی به شبکه جاده‌ای و ریلی داخلی و امکان اتصال به کریدورهای ترانزیتی بین‌المللی از جمله مزیت‌هایی است که می‌تواند این منطقه را به نقطه ثقل تجارت شرق کشور تبدیل کند.
 به گفته وی، اگر زیرساخت‌ها تکمیل و مدیریت واحد برقرار شود، این مرز نه‌تنها پاسخگوی نیاز فعلی خواهد بود بلکه می‌تواند افزایش چندبرابری حجم تجارت را نیز پوشش دهد.
معاون توسعه اقتصادی منطقه آزاد دوغارون یادآور شد: بر اساس توضیحات ارائه‌شده، شرایط فعلی مرز نسبت به گذشته بهبود یافته و اقدامات اجرایی اخیر توانسته بخشی از مشکلات مزمن را کاهش دهد. کاهش زمان انتظار کامیون‌ها، افزایش مسیرهای عبور، توسعه اراضی عملیاتی و برنامه‌ریزی برای ارتقای ظرفیت روزانه از مهم‌ترین شاخص‌های این تغییرات است.
نوری زاده تصریح کرد: با این حال، ادامه این روند مستلزم هماهنگی چندجانبه میان دستگاه‌های داخلی، نهادهای دیپلماتیک و طرف مقابل مرزی است؛ زیرا بخش قابل توجهی از چالش‌ها ماهیتی فرامرزی دارند و بدون همکاری دو کشور قابل حل نیستند.

انتقال ترانشیپمنت از اسلام قلعه به دوغارون؛ راهکار کاهش توقف ناوگان 

وی در پایان از فعالان اقتصادی، تجار و شرکت‌های حمل‌ونقل خواست در صورت امکان عملیات تخلیه و انتقال بار را در داخل محدوده منطقه آزاد انجام دهند تا هم هزینه‌ها کاهش یابد و هم فشار عملیاتی بر زیرساخت‌های آن سوی مرز کمتر شود. به گفته وی، منطقه آزاد آماده است برای تشویق این رویکرد، مشوق‌های لازم را در حوزه هزینه‌ها و خدمات ارائه دهد.
نوری زاده توضیح داد: در محوطه‌های جدید، پارکینگ‌های امن پیش‌بینی شده و رانندگان می‌توانند در اقامتگاه‌ها یا مهمانسراهای مجاور استراحت کنند، در حالی که خودروها تحت نظارت کامل نگهداری می‌شوند. به گفته وی، اگر فعالان اقتصادی دلایل ترجیح انجام ترانشیپ در خاک افغانستان را اعلام کنند، منطقه آزاد آمادگی دارد با کاهش هزینه‌ها یا اصلاح رویه‌ها شرایط را به‌گونه‌ای تغییر دهد که انجام عملیات در داخل مرز برای تجار مقرون‌به‌صرفه‌تر باشد.