نبود مدیریت یکپارچه مرزی و فقدان هماهنگی میان دستگاههای مستقر
محسن رکنی، مدیر پایانه مرزی لطفآباد، با تشریح وضعیت گذشته و حال عملیات ترانزیت در مرزهای کشور، مهمترین چالشهای سالهای اخیر را نبود مدیریت یکپارچه مرزی و فقدان هماهنگی میان دستگاههای مستقر عنوان کرد.
او توضیح داد که این مشکل در بسیاری از مرزهای کشور موجب کندی عملیات و ایجاد ناهماهنگیهای جدی میشد، اما در لطفآباد با تصمیمات مدیریتی اتخاذشده، این چالش بهطور کامل برطرف شده است. رکنی در ادامه به موضوع معطلی ناوگان ترانزیت اشاره کرد و گفت طولانی شدن صدور مجوزها و تأییدیههای سازمانهایی مانند استاندارد، آزمایشگاهها و قرنطینهها، یکی از عوامل اصلی توقف ناوگان بود.
به گفته او، این تأخیرها گاهی ناشی از بخشنامههای متعدد و گاهی به دلیل قطعی سامانهها رخ میداد. وی تأکید کرد که سند ملی گذر، مسیرها و تکالیف دستگاهها را شفاف کرده و میتواند این روندها را کوتاهتر و قابل پیشبینیتر کند. او با اشاره به ابلاغ سند ملی گذر، آن را عاملی مهم در رشد و توسعه تردد ترانزیتی دانست و افزود: مرز لطفآباد به دلیل تعامل واقعی و هماهنگی کامل میان دستگاههای مستقر، از جمله پایانه مرزی، گمرک، مرزبانی، نهاد ریاستجمهوری، گذرنامه و فرمانداری، ظرفیت بالایی برای اجرای این سند دارد.
رکنی گفت این هماهنگی، زیرساخت اصلی توسعه است و سند ملی گذر میتواند این همافزایی را تقویت کرده و نقاط ضعف باقیمانده را نیز برطرف سازد. او در عین حال تأکید کرد که اجرای موفق سند ملی گذر نیازمند تحقق چند شرط اساسی است.
شروط اجرای موفق سند ملی گذر
نخست، مدیریت یکپارچه مرزی باید بهصورت کامل و عملیاتی در مرزها پیادهسازی شود؛ موضوعی که اگرچه در لطفآباد تجربه موفقی داشته، اما در سطح ملی هنوز نیازمند انسجام بیشتر است.
دوم، محدودیتهای مربوط به ساعات فعالیت و باز بودن دروازههای مرزی مشترک باید برداشته شود، زیرا هرگونه محدودیت زمانی از سوی طرف مقابل، عملاً کارایی سند را کاهش میدهد
. سوم، یکپارچهسازی سامانهها و استقرار سامانه واحد تجارت، شرط کلیدی اجرای دقیق و بیوقفه این سند است.
رکنی تأکید کرد که بدون این پیشنیازها، سند ملی گذر با وجود کیفیت بالا، در اجرا با چالش روبهرو خواهد شد و تحقق کامل اهداف آن دشوار میشود.
مدیر پایانه مرزی لطفآباد با اشاره به جایگاه این مرز در ترانزیت کشور اظهار داشت: لطفآباد بهعنوان یکی از دالانهای مهم ترانزیت به آسیای مرکزی، در سال ۱۴۰۳ رتبه سوم ترانزیت خروجی و رتبه ششم ترانزیت ورودی کشور را کسب کرده است. او تأکید کرد که اجرای سند ملی گذر، سرعت و سهولت تردد ناوگان را بهطور چشمگیری افزایش خواهد داد.
رکنی در بخش دیگری از سخنان خود به زمان ترخیص کالاهای ترانزیتی اشاره کرد و گفت در ۹۰ درصد موارد، ترخیص کالاهای ترانزیتی در کمتر از چهار ساعت انجام میشود. او این موفقیت را نتیجه ساختار مناسب مرز، فرهنگ منطقه و هدفگذاری مدیران شهرستان و مرز لطفآباد دانست. با این حال، وی تأکید کرد که موضوع پاسخدهی دستگاههای همجوار، بهویژه در حوزه استاندارد،محیط زیست و... همچنان چالشهایی دارد و در برخی موارد پاسخدهی تا ۴۸ ساعت و حتی ۲۰ تا ۲۵ روز نیز طول کشیده است
. رکنی این موضوع را از حوزه اختیارات گمرک دانست و پیشنهاد کرد برای بررسی دقیقتر، از مدیرکل گمرک لطف آباد نیز پرسوجو شود. او درباره امکان ۲۴ ساعته شدن فعالیت مرز گفت از نظر زیرساختی، سازمان راهداری و حملونقل جادهای امکانات بسیار خوبی در لطفآباد ایجاد کرده و آمادگی اجرای فعالیت ۲۴ ساعته وجود دارد.
کمبود نیروی انساتی علت اصلی 24 ساعته نشدن مرزاست
اما بزرگترین چالش، کمبود شدید نیروی انسانی است؛ به گفته او، برای اجرای فعالیت ۲۴ ساعته، حداقل باید تعداد نیروهای فعلی سه برابر شود. رکنی همچنین بر ضرورت اجرای سریع طرح جامع در پسکرانه توسط شرکت انبارهای عمومی تأکید کرد و گفت: توسعه ظرفیت تخلیه و بارگیری نیازمند تسریع در آماده سازی پسکرانه است.
او همچنین به راهاندازی حملونقل ترکیبی ریل–جاده اشاره کرد که پنج ماه از آغاز آن میگذرد و گفت این ظرفیت نیز نیازمند پشتیبانی کامل در شرایط ۲۴ ساعته است. رکنی ظرفیت فعلی پایانه مرزی را حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ کامیون ورودی از داخل کشور و مجموعاً ۴۰۰ تا ۴۵۰ دستگاه تردد روزانه مرزی اعلام کرد و افزود محدودیت اصلی، فعالیت ۸ ساعته دروازه مرزی ترکمنستان است.
او گفت اگر ترکمنستان با افزایش ساعات فعالیت موافقت کند و مرز ۲۴ ساعته شود، بهراحتی میتوان روزانه حداقل هزار کامیون تردد داشت و ۵۰۰ تا ۶۰۰ کامیون ورودی از سمت تیرپارک را مدیریت کرد. او همچنین گفت در حوزه حملونقل ترکیبی، روزانه ۸ تا ۱۰ دستگاه کامیون عملیات تخلیه انجام میدهند.
تعامل مثال زدنی بین دستگاه های مرزلطف آباد
مدیر پایانه مرزی لطفآباد تعامل میان دستگاههای دولتی در این مرز را «مثالزدنی» توصیف کرد و گفت این هماهنگی حتی در پایتخت نیز مورد تأیید قرار گرفته است. با این حال، او در بخش خصوصی، یعنی شرکتهای حملونقل بینالمللی، هنوز همگرایی لازم را مشاهده نمیکند
. رکنی گفت نمایندگان شرکتها در مرز لطفآباد اتحاد و همفکری کافی ندارند و هرکدام مسیر خود را میروند؛ موضوعی که به گفته او مانع رشد و توسعه منطقه میشود.
لزوم فعال شدن انجمن درمرز های لطف آباد و سرخس
. او از انجمن صنفی شرکت های حملونقل بینالمللی خراسان خواست همانطور که در مرکز استان فعال است، در مرزهای لطفآباد و سرخس نیز حضور و پیگیری بیشتری داشته باشد. رکنی در ادامه به ضرورت یکپارچهسازی سامانههای دستگاههای مستقر در مرز اشاره کرد و گفت اکنون هر سازمان سامانه جداگانه دارد و این باعث اتلاف وقت و دوبارهکاری میشود.
او تأکید کرد که از لحظه ورود کامیون تا خروج آن، اطلاعات باید فقط یکبار ثبت شود و همه دستگاهها بر اساس مأموریت خود از همان سامانه استفاده کنند. وی افزود سه سال است صحبت از استقرار سامانه واحد تجارت در مرزها مطرح است، اما هنوز اجرایی نشده و اجرای آن میتواند بسیاری از مشکلات، از جمله تأخیر در صدور مجوزها، را برطرف کند. او در پایان با اشاره به نقش بخش خصوصی در اجرای سند ملی گذر گفت بخش خصوصی بازوی اصلی حاکمیت در حوزه حملونقل است و اگر همدلی و مشارکت فعالتری شکل بگیرد، میتوان مسیر توسعه اقتصادی و ترانزیتی منطقه را سرعت داد.
رکنی ابراز امیدواری کرد که با همکاری همه دستگاهها و بخش خصوصی، وظیفه مشترک در رونق اقتصادی و افزایش سهم ایران در ترانزیت منطقه به بهترین شکل انجام شود.